Wat te weinig vrouwen weten: HPV veroorzaker van baarmoederhalskanker

04 maart 2026
Steeds meer vrouwen doen mee aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. En toch laat nog altijd 47% van de 30-39-jarigen de uitnodiging liggen. Na 5 jaar heeft 35% helemaal niet meegedaan. Daarom besteden Bevolkingsonderzoek Nederland, het RIVM en KWF Kankerbestrijding ook op 4 maart, HPV awareness day, hier extra aandacht aan. En dat is hard nodig want veel vrouwen tussen de 30 en 39 jaar hebben onvoldoende of onjuiste kennis over baarmoederhalskanker en het ontstaan hiervan.

Baarmoederhalskanker ontstaat door langdurige besmetting met het humaan papillomavirus (HPV). Uit recent onderzoek onder vrouwen van 29 tot 39 jaar blijkt dat veel vrouwen hier weinig van weten. Slechts de helft geeft aan te weten hoe baarmoederhalskanker ontstaat. Een deel van hen denkt dat baarmoederhalskanker erfelijk is, wat niet klopt. Ook weten onvoldoende vrouwen dat meedoen aan het bevolkingsonderzoek ook na een HPV- vaccinatie belangrijk is.

HPV-vaccinatie

De HPV-vaccinatie beschermt tegen langdurige HPV-infecties en verschillende soorten kanker bij vrouwen en mannen. Daarmee helpt de vaccinatie bij het terugdringen van de kans op baarmoederhalskanker. Sinds 2010 zit de HPV-vaccinatie in het Rijksvaccinatieprogramma en alle kinderen van 10 jaar krijgen de vaccinatie aangeboden. De HPV-vaccinatie is zeer effectief in het voorkomen van baarmoederhalskanker. De HPV-vaccinatie beschermt voor ongeveer 90% tegen baarmoederhalskanker veroorzaakt door de meest voorkomende typen.

Zelftest maakt meedoen makkelijker

Patricia Hugen, programmamanager bevolkingsonderzoeken bij het RIVM: “Deelname aan het bevolkingsonderzoek blijft wel belangrijk, want niet iedereen is gevaccineerd en de vaccinatie beschermt niet 100% tegen HPV.” Het landelijke bevolkingsonderzoek maakt het mogelijk om grootschalig en eerder baarmoederhalskanker en voorlopers hiervan op te sporen. In de 30 jaar dat het  bevolkingsonderzoek nu bestaat, is de sterfte aan baarmoederhalskanker onder vrouwen vanaf 30 jaar met 41,6% afgenomen. Vanaf 2017 kunnen vrouwen naast het uitstrijkje bij de huisarts ook thuis deelnemen met een zelftest. Deze zelftest wordt onderzocht op de aanwezigheid van HPV. Als er geen HPV wordt gevonden, is het onderzoek klaar. Als er wel HPV wordt gevonden, is daarna een uitstrijkje bij de huisarts nodig. “We verbeteren het onderzoek continu om deelname zo makkelijk mogelijk te maken. De zelftest helpt daarbij,” zegt Kirsten Izelaar, programmamanager bij Bevolkingsonderzoek Nederland.

Hoop voor de toekomst

Internationaal zijn er inspirerende voorbeelden van het vergaand kunnen terugdringen van baarmoederhalskanker. Australië, Zweden, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk laten zien dat een hoge vaccinatiegraad, samen met deelname aan screening, tot indrukwekkende resultaten leidt. In Australië wordt zelfs gesproken over het vrijwel laten verdwijnen van baarmoederhalskanker binnen enkele jaren. “Ook in Nederland kunnen we ervoor zorgen dat steeds minder vrouwen baarmoederhalskanker krijgen", zegt Carla van Gils, directeur van KWF Kankerbestrijding. “We hebben de kennis én de middelen om baarmoederhalskanker in Nederland terug te dringen –misschien zelfs te elimineren. Dat betekent dat we met elkaar in gesprek moeten blijven over het belang van vaccineren en screening.”   

Meer weten over BMHK en HPV? Bekijk de campagne op BMHK.nl